Predatory jurnalni qanday aniqlash mumkin: 7 ta belgi

Predatory (yirtqich) jurnallar pul evaziga deyarli har qanday maqolani haqiqiy taqrizsiz chop etadi. Tashqi koʻrinishi oddiy ilmiy jurnaldek: sayti, tahririyati, “impakt-faktori” bor. Lekin bunday jurnaldagi nashr attestatsiyada hisobga olinmasligi, ilmiy obroʻga zarar yetkazishi va pul hamda vaqtni behuda ketkazishi mumkin.

Muammo shundaki, ular koʻpincha aynan shoshilayotgan izlanuvchini nishonga oladi: “maqola 5 kunda chiqadi” degan vaʼda himoya muddati yaqinlashganda juda jozibali eshitiladi.

7 ta shubhali belgi

1. 1.Juda tez qabul qilish vaʼda qilinadi. “Taqriz 3 kunda”, “nashr 1 haftada” – haqiqiy taqriz odatda bir necha hafta yoki oy davom etadi.
2. 2.Jurnal har qanday sohani qabul qiladi. Bitta sonda tibbiyot, iqtisodiyot va filologiya maqolalari yonma-yon – bu ixtisoslashuv yoʻqligining belgisi.
3. 3.Notanish “impakt-faktor” va indekslar. Saytda tanilmagan reytinglar koʻrsatiladi, Scopus yoki Web of Science’dagi holati esa rasmiy manbada tasdiqlanmaydi.
4. 4.Elektron pochtadagi tajovuzkor takliflar. Siz bilmagan jurnaldan “hurmatli professor, maqolangizni kutamiz” degan xatlar – ehtiyot boʻlish uchun yetarli sabab.
5. 5.Toʻlov (APC) oldindan aniq emas. Narx faqat maqola qabul qilingandan keyin aytiladi yoki toʻsatdan oʻzgaradi.
6. 6.Tahririyat haqida tekshirib boʻladigan maʼlumot yoʻq. Aʼzolar ismi bor, lekin ularning ish joyi, ORCID yoki boshqa nashrlari topilmaydi.
7. 7.ISSN yoʻq yoki boshqa jurnalga tegishli. Ayrim saytlar mashhur jurnalning nomi va ISSN’ini koʻchirib oladi – bunday “klon” jurnallar ayniqsa xavfli.

Bitta belgi jurnal albatta predatory degani emas. Lekin ikki-uchtasi birga uchrasa, maqolani yuborishdan oldin albatta rasmiy manbalarda tekshiring.

Rasmiy manbalarda qanday tekshirish kerak

Tekshirganda jurnal saytidagi daʼvoga emas, faqat yuqoridagi rasmiy manbalarga ishoning. Klon jurnallarni ajratish uchun saytning manzilini rasmiy manbada koʻrsatilgan manzil bilan solishtiring.

Kvartil haqida

Koʻp izlanuvchilar Q1–Q2 jurnallarda chop etish majburiy deb oʻylaydi. OAKning rasmiy javobiga koʻra, PF-98 farmonining oʻzida barcha izlanuvchilar uchun Q1–Q2 jurnallarida maqola chop etish boʻyicha majburiy talab belgilanmagan; nashrlarga talablar meʼyoriy hujjatlar bilan tartibga solinadi. Shuning uchun “Q1 kafolati” bilan pul soʻraydigan takliflarga ayniqsa ehtiyot boʻling.

Agar maqola allaqachon chiqib qolgan boʻlsa

1. 1.Jurnalning holatini yuqoridagi manbalarda aniq tekshiring – ehtimol, u siz oʻylagandek yomon emas.
2. 2.Ilmiy rahbaringiz va kafedra bilan maslahatlashing: bu nashr attestatsiyada hisobga olinadimi.
3. 3.Keyingi maqolani ishonchli, OAK roʻyxatidagi jurnalga tayyorlang.
4. 4.Shu jurnaldan kelgan yangi takliflarga javob bermang va toʻlov qilmang.

“Ishonchlilik tekshiruvi” vositasida jurnal nomi yoki ISSN boʻyicha OAK holati, Scopus, kvartil, DOAJ va shubhali belgilarni bir joyda koʻrish mumkin. Telegramda esa @ilmbazabot ga /jurnal buyrugʻi bilan jurnal nomini yozing.